W jaki sposób nowoczesne techniki nauczania wpływają edukacje?

W życiu codziennym posługujemy się terminem „uczenie się” zazwyczaj na oznaczenie sytuacji, w której ktoś przyswaja sobie jakieś wiadomości lub umiejętności. Jest to wówczas określeniem czynności podejmowanej przez podmiot, by coś sobie przyswoić. Tak najczęściej rozumieją ten termin pedagodzy, a także niektórzy psycholodzy.

Na zadane uczniom pytanie czy lubią się uczyć, większość uczniów odpowiada krótko – nie. Natomiast na pytanie czy wiedzą jak się uczyć nikt nie odpowiada, ale pojawia się zaciekawienie. Wydaje się, że pytania te zmierzają do chwili zastanowienia nad tym, czym właściwie jest uczenie się i czy nauczyciele potrafią uczyć uczenia się. Wiedza dzieci na ten temat jest co najmniej znikoma. A przecież uczenie się to nie tylko zapamiętywanie podanych informacji czy nabywanie nowych umiejętności. Zapamiętywanie jest rodzajem zadania, a posługiwanie się pamięcią jest umiejętnością, której niestety uczniowie nie posiadają. Trudno mówić o “poszerzaniu” pamięci, lecz doskonalenie metod uczenia się wydaje się być uzasadnione, ponieważ najczęstszym powodem rzeczywistych trudności zapamiętywania jest nie tyle słabość pamięci, trudny materiał, skomplikowana osobowość nauczyciela co brak umiejętności skutecznego posługiwania się nią. Uczniowie w większości mierzą efektywność swojego przygotowania do sprawdzianu czy egzaminu ilością czasu spędzonego nad książkami. Z sytuacją taką spotkał się każdy nauczyciel stawiając negatywną ocenę uczniowi, który broniąc się przed nią wskazywał jak wiele czasu poświęcił na naukę tego materiału. A przecież nie ilość czasu lecz jakość pracy świadczy o efektywności uczenia się, czego uczniowie ze zrozumiałych względów nie wiedzą.

Skuteczne posługiwanie się pamięcią nie dotyczy tylko uczenia się w szkole. Nie można zapominać, że pamięć jest warunkiem wszystkich umysłowych procesów, a to czego dzieci nie nabywają w szkole to umiejętności posługiwania się nią w skuteczny, stosunkowo szybki i trwały. Powstaje zatem pytanie – czy można spowodować by uczniowie poświęcili na naukę znacznie mniej czasu i jednocześnie pracowali efektywniej i z przyjemnością? Okazuje się, że spowodowanie takiej zmiany jest możliwe, ponieważ metody skutecznego uczenia się są stosowane z powodzeniem przez wiele osób, niestety szkoda, że nie znalazły one miejsca w szkolnej edukacji. Natomiast uczniowie, którzy korzystają z tych metod samodzielnie, ułatwiają sobie życie i w ten sposób otrzymują lepsze wyniki.

Nasz mózg zdolny jest do wykonywania niewspółmiernie bardziej skomplikowanych funkcji niż to dotychczas uważaliśmy za możliwe. Rzecz w tym, by pozwolić umysłowi pracować w optymalny dla niego sposób, mimo iż tak niewiele wiemy na temat funkcjonowania posiadanego przez nas biokomputera, i w tak znikomym stopniu wiedza ta jest wykorzystywana w oświacie na całym świecie. Po to by uczniowie mogli pracować efektywniej, a nauka sama w sobie stała się zajęciem przyjemnym czy interesującym konieczne jest nauczenie ich jak się uczyć. Między innymi do sposobów efektywniejszego przyswajania wiedzy można zaliczyć: mnemotechniki, notowanie nielinearne, czy szybkie czytanie.

NOTOWANIE NIELINEAENE

Odpowiedz na pytanie jak się uczyć nieodłącznie wiąże się z pytaniem jak przygotować materiał szczególnie obszerny by szybko i skutecznie wybrać z niego to co jest istotne i przyswoić go sobie. Prawie wszyscy uczniowie od wielu lat stosują ten sam, ogólnie przyjęty linearny schemat konstruowania notatek. Wystarczy uważnie przyjrzeć się uczniom w szkole by dostrzec liczne wady takiego sposobu pracy. Zdecydowanie skuteczniejsze są nielinearne techniki notowania, choćby tylko z tego powodu, że ich struktura odzwierciedla sposób pracy umysłu. Ten styl notowania angażuje obie półkule mózgowe i pozwala na stosowanie szerokiego wachlarza środków- kolorów, symboli, piktogramów, słów itp., tym samym intensywnie stymuluje umysł, pobudza, oraz co ciekawe, proces zapamiętywania materiału zachodzi już w trakcie konstruowania takich notatek zwanych sieciami skojarzeniowymi. Techniki te mają jeszcze kilka innych istotnych cech. Istota zagadnienia jest sprecyzowana jasno i precyzyjnie.

To co ważne wyraźnie odznacza się od faktów mniej istotnych. Sama struktura sieci pozwala na

łatwe wprowadzenie nowych danych bez chaosu, odnajdywanie związków między poszczególnymi danymi, a wszystkie powtórki dzięki całościowemu układowi są szybkie i bardzo skuteczne. Dodać należy, że zastosowanie sieci skojarzeniowych jest wszechstronne- od prostych notatek z lekcji, poprzez notatki z wykładów, przygotowanie do egzaminów, przemówień, pisania artykułów, książek. Warto zatem byłoby zapoznać uczniów z technikami nielinearnymi, nauczyć ich posługiwania się siecią i tym samym wyposażyć ich w narzędzia pozwalające uczyć się skuteczniej i przyjemniej.

MNEMOTECHNIKI

Metody skutecznego zapamiętywania znane są już od wielu lat. Dopiero współczesna wiedza na temat mózgu pozwoliła docenić ich skuteczność. Wynika ona przede wszystkim z faktu i z zasady stosowania mnemotechnik, które są zgodne z zasadami pracy umysłu i dzięki temu pozwalają szybciej, łatwiej i na dłużej zapamiętywać dane informacje. Ich wykorzystanie na Memoriadach – mistrzostwach świata w zapamiętywaniu spowodowało, że dotychczasowe granice zapamiętywania wyznaczone przez naukę zostały podważone. Rzecz nie w biciu rekordów, ale w tym by mnemotechniki, ze względu na praktycznie nieograniczone możliwości stosowali uczniowie w szkole. Skuteczność mnemotechnik polega na wykorzystaniu synchronicznej pracy obu półkul mózgowych, zaangażowaniu wyobraźni i tworzeniu skojarzeń- swoistych ścieżek dostępu do informacji, które chcemy wydobyć z magazynów pamięciowych. Niezmiernie ważne jest tutaj wykorzystanie zjawiska synestezji czyli współdziałanie w procesie zapamiętywania różnych zmysłów- wzroku, słuchu, węchu, smaku, dotyku, kinestezji. Najbardziej istotną rzeczą w stosowaniu mnemotechnik jest spójne powiązanie nowych elementów z istniejącymi już w pamięci. Niebagatelną rolę odgrywa tu wyobraźnia w tworzeniu obrazów mentalnych. To właśnie dzięki wyobraźni i jej nieograniczonym możliwościom, uczniom, dla których dotąd uczenie się było nudnym, męczącym zajęciem, teraz mogłoby stać się interesującą zabawą. Skuteczność takiego sposobu zapamiętywania, przy pewnej wprawie sięga stu procent, a odtwarzanie z pamięci długich ciągów elementów po kolei, jak również w dowolnej kolejności nie stanowi większego problemu. Wymaga jednak zmiany w nawykach związanych z uczeniem się i pewnego treningu.

SZYBKIE CZYTANIE

Wielu nauczycieli sygnalizuje, iż uczniowie mają problemy z czytaniem. Dotyczą one głównie zrozumienia tekstu, tempa czytania, wychwycenia najważniejszych informacji, zdolności zapamiętywania. Powstaje pytanie, skąd biorą się owe problemy i czy można im, choć w pewnym stopniu zaradzić? Przyczyną tych trudności są między innymi metody jakie powszechnie stosujemy w uczeniu dzieci czytania. Zakłada ona zapoznanie dzieci z alfabetem, przyporządkowanie każdej literze określonego dźwięku, następnie łączenie ich w sylaby, dalej w słowa. Po pewnym czasie dziecko przestaje czytać na głos i czyta już “normalnie”. Co ciekawe, metod podobnych do fonetycznej jest stosowanych na całym świecie co najmniej 50 i trudności jakie mają dzieci z czytaniem są wszędzie podobne. Bez wątpienia metody te pozwalają skutecznie rozpoznawać litery, ale pozostawiają na uboczu szybkość czytania, zapamiętywania, selekcję informacji, koncentrację, analizę itp. Dziś znane i stosowane są metody znacznie usprawniające procesy czytania, określane najczęściej “szybkim czytaniem”. Jedną z tego typu metod – czytanie integralne, które polega na zwiększeniu prędkości spostrzegania przy zachowaniu wysokiego stopnia zrozumienia i zapamiętania pozwala uczniom przyspieszyć tempo czytania minimum o sto procent. Odpowiedni trening pod opieką instruktora obejmuje poprawienie spostrzegania tekstu, przez zmniejszenie liczby fiksacji oczu na wersie, wyeliminowanie fonetyzacji tj. cichego czytania, regresji, poszerzenie pola widzenia, koncentracji, sterowania uwagą itp. Podsumowując ten bardzo ciekawy temat, chcę podkreślić dużą wartość nowoczesnych technik przyswajania wiedzy. Uważam, że uczniowie powinni mieć dostęp do najnowszych osiągnięć z zakresu technik przyswajania informacji. Nie można błędnie zakładać, że systemy oświatowe raz stworzone mogą funkcjonować przez wiele lat. Edukacja szkolna musi nadążać za postępem. Przyjęcie założenia, że ilość informacji, którą muszą przyswoić uczniowie będzie wciąż ta sama jest błędem. Dziś rynek pracy stawia coraz wyższe wymagania i w zasadzie nauka ma charakter ustawiczny. W związku z tym powinno się podejmować działania pozwalające uczniom korzystanie z nowoczesnych technik uczenia się.

 

Bibliografia:

1.Garczyński S.: Jak zapamiętać? , Instytut Wydawniczy Warszawa, 1976

2.Włodarski Z.: Psychologia uczenia się, I i II część, PWN, Warszawa, 1996

3.Buzan T.: Rusz głową, Ravi, Łódź, 1997

4.Garczyński S.: Sztuka pamiętania, Iskry, Warszawa, 1966

5.Abraham P. Sperling: Psychologia, Zysk i s-ka, Poznań, 1995

6.Whitmore D.: Radość uczenia się, Medium, Warszawa, 1986