W jaki sposób poczucie własnej wartości ucznia/studenta wpływa na efektywność nauczania?

Czym jest poczucie własnej wartości?

Poczucie własnej wartość jest to pojęcie oznaczające poczucie własnej godności, szacunek wobec siebie oraz pewność siebie, determinującą efektywne działanie jednostki. Dojrzałe poczucie własnej wartości jawi się tu jako system immunologiczny świadomości, który nie tylko warunkuje siłę przetrwania, ale także zdolność jednostki do samokontroli.

Chcąc opisać szerzej poczucie własnej świadomość można wyróżnić sześć podstawowych filarów:

  • Samoświadomość

Zawiera się w nim całokształt wiedzy jednostki na swój własny temat. Dzięki samoświadomości jednostka poznaje swoje mocne strony, co z kolei stanowi podstawę do samoakceptacji. Również dzięki temu jednostka może poznać swoje słabe strony oraz ograniczenia i na podstawie tych informacji uczy się tzw. samoakceptacji dojrzałej, czyli akceptuję siebie jako osoby, która ma prawo do popełniania błędów.

  • Samoakceptacja

Dzięki temu filarowi jednostka lubi samą siebie ma odwagę być autentyczną w myśleniu i odczuwaniu. Jednostka jest w stanie postrzegać swoje uczucia i zachowanie jako realizacje swojego prawa do bycia sobą. Samoakceptacja obejmuję również sferę własnych niedoskonałości tzn. lubimy samych siebie mimo naszych słabości. Samoakceptacja jest również warunkiem do akceptowania innych ludzi: jednostka nie przejawia lęku przed respektowaniem praw innych osób.

  • Poczucie odpowiedzialność za samego siebie

Filar ten pozwala doświadczyć, że jednostka odpowiada za swoją egzystencje. Jednostka jest świadoma tego, że najważniejsze rzeczy w jej własnym życiu zależą naprawdę od niej samej. Jednostka uświadamia sobie własną podmiotowość i sprawczość, staje się świadomie odpowiedzialna za realizację własnych pragnień, wybór wartości, decyzje i działania, a także za poziom własnego poczucia własnej wartości

  • Droga życiowa

Tego typu zdolność polega na tym, że jednostka posiada umiejętność dążenia do realizacji życiowych celów, świadomie wybranych i zgodnych z systemem osobistych wartości. W związku z tym, że w trakcie podjęcia życiowych decyzji ma udział samoświadomość jednostki – cele te są współmierne do jej możliwości. Ich osiąganie wymaga wewnętrznej dyscypliny, ale też daje pozytywne konsekwencje w postaci wzmocnienia poczucia własnej wartości. Dzięki temu jednostka bardziej wierzy w swoje możliwości i postrzega siebie samą jako wartościową.

  • Samoasertywność

Filar ten obejmuję postawę wobec samego siebie oraz rzeczywistości, która pozwala dokonywać adekwatnej i autentycznej ekspresji samego siebie, czyli własnych pragnień, wartości, uczuć oraz wyznawanych przekonań. Przeciwieństwem samoasertywności jest poddanie się nieśmiałości, z czym wiąże się tendencja do ciągłego ukrywania swego prawdziwego „ja”.

  • Integralność

Integralność oznacza spójność przekonań, uczuć i zachowań jednostki. Pozwala ona na życie w zgodzie z samym sobą, czyli przyjętymi wartościami i ideałami, również z wątpliwościami oraz niezdecydowaniem. Dzięki integralności jednostka może wzmocnić swoje poczucie, że jest człowiekiem prawym, godnym szacunku w oczach innych ludzi i wobec samego siebie.

  • Wolność i swobody

Filar ten obejmuję możliwość podjęcia świadomej decyzji przez jednostkę zgodnie z własną wolą i przekonaniami. Dzięki temu filarowi jednostka ma możliwość świadomego wybrania według własnych przekonań zadań, które będą realizowały jej potencjał rozwojowy. Jednostka ma możliwość bez żadnych ograniczeń wybór wartości, które są zgodne z jej przekonaniami.

 

Wpływ poczucia własnej wartości ucznia/studenta na jego wyniki

Poczucie własnej wartości danej jednostki, będącej w trakcie swojej edukacji, ma znaczący wpływ wyniki w szkole. Według profesora Johna Hattie z Auckland University poczucie własnej wartości (samoocena) jest to najważniejszy czynnik, który ma wpływ na wyniki w nauce.

Powodzenia w nauce są czynnikiem dostarczającym dużą ilość danych do pozytywnej oceny jednostki przez daną grupę, a tym samym i jej pozytywnej samooceny.

Niepowodzenia w nauce są źródłem danych do negatywnej oceny przez grupę i niskiej samooceny jednostki. Na bazie tego typu negatywnych doświadczeń wyrabia się u takiej osoby poczucie niższości. Jednostka zdaje sobie sprawę, że jest nieprzyjęta przez grupę z powodu negatywnego wyróżniania się z otoczenia i stara się to zmienić szukając kontaktu z członkami grupy. Jednak poczucie niższości zakłóca nawiązywanie kontaktów społecznych. Negatywna postawa wobec siebie powoduje zachowanie się innych zgodne z tą postawą.

Często porównywanie się z innymi osobami, otrzymywanie negatywnych stopni oraz wypowiedzi negatywnie oceniające ich wiadomości i umiejętności wpływa ujemnie na samoocenę jednostki i wywołuje u niej poczucie niższości oraz brak wiary we własne możliwości.

Podsumowując, zaniżona samoocena u uczniów/studentów bardzo niekorzystnie wpływa na ich kontakty społeczne. Gdy doświadczą niepowodzeń w nauce uświadamiają sobie, że odbiegają od poziomu swoich rówieśników. W związku z tym unikają zadań, które przerastają ich możliwości i tracą motywację do nauki. Uczniowie z niską samooceną uważają, że zasługują na niskie oceny i przez nabierają przekonania, że nigdy nie osiągną wyższych ocen, nawet jeśli będą wkładać więcej wysiłku w naukę. Tego typu zjawisko demotywuje.

Jednak patrząc z drugiej strony zawyżona samoocena prowadzi do poczucia wyższości i arogancji, bo w istocie stanowi ona pozorną pewność siebie. Osoby o zawyżonej samoocenie wciąż poruszają się według schematu lepszy–gorszy. Uważają że są lepsi od innych. Przypisują sobie cechy, których faktycznie nie posiadają, lub myślą, że są w stanie zrobić rzeczy, których w rzeczywistości zrobić nie mogą. Mają o sobie wysokie mniemanie, czują się pewnie, ale jednak wciąż odczuwają lęk, że pojawi się ktoś lepszy. W sytuacjach, gdy faktycznie takie „zagrożenie” występuje, u osób o zbyt wysokiej samoocenie aktywuje się mechanizm obronny w formie arogancji, a czasami nawet agresji.

 

http://www.sp341.edu.pl/old/index.php/91-wszystkie-artykuly/wychowanie-i-opieka/profilaktyka-i-terapia/602-samoocena-u-uczniow-majacych-specyficzne-trudnosci-w-uczeniu-sie

Wejner-Jaworska, T. (2014). Czynniki warunkujące lepsze wyniki w nauce w świetle badań prof. Johna Hattiego. Przegląd Edukacyjny, 3(4), 3-8.

Góralewska-Słońska, A. (2011). Poczucie własnej wartości jako potencjał jednostki. Problemy Profesjologii, 2, 97-112.

Zbonikowski, A. (2010). Społeczne oddziaływania defaworyzujące a poczucie własnej wartości dzieci i młodzieży. W Psychospołeczne uwarunkowania defaworyzacji dzieci i młodzieży, red. Krzysztof Horszel, Renata Szczepanik, Andrzej Zbonikowski, Daria Modrzejewska. Warszawa: Difin.

Kopińska, V. (2012). Pojęcie wolności i jego teoretyczne konotacje. Kultura-Społeczeństwo-Edukacja, (1), 121-140.

Stanik, J. M. (2011). Psychologiczne problemy opiniodawstwa sądowego w sprawach o nieważność oświadczenia woli (art. 82 kc) iw sprawach testamentowych (art. 945 kc).